در حالی که واقعیت میدانی از پراکندگی و محدود بودن اعتراضها حکایت دارد، فضای مجازی با ضریبدهی الگوریتمی، تصویری ملتهب و اغراقشده میسازد. اینستاگرام با اولویت دادن به خشم و هیجان، ذهن مخاطب را از خیابان جلوتر میبرد و واقعیت را در فید دفن میکند و آشوب را ترند میسازد.
به گزارش پایگاه خبری اقتدار ملارد، این روزها که مسیر اعتراضها از سوی برخی هستههای خارجی به سمت اغتشاش کشانده میشود، رسانهها و فضای مجازی به زمین بازی برای داغ نگه داشتن این اتفاقات تبدیل شدهاند. به همین دلیل، اگر کل کشور پهناور ایران را در نظر بگیریم، میبینیم که اغتشاشها در واقع به نقاطی محدود و پراکنده ختم میشود؛ اما در فضای مجازی، بهویژه اینستاگرام، حجم و فراوانی آن بسیار زیاد به نظر میرسد، در حالی که این تصویر با واقعیت میدانی کاملاً مغایرت دارد.امین حسام، فعال فرهنگی و رسانهای و سردبیر بسیاری از برنامههای تلویزیونی، در صفحه شخصی خود در فضای مجازی درباره «ضریبدهی به اعتراضات در شبکههای اجتماعی» نوشت: «اگر همین حالا اینستاگرام را باز کنید، تقریباً چند پست اولی که میبینید به آشوبهای خیابانی اختصاص دارد. یعنی اینستاگرام با تغییر آگاهانه وزن الگوریتمی محتوا تصمیم میگیرد چه موضوعی دیده شود و چه چیزی به حاشیه برود. اکنون نیز با اولویتدهی هدفمند به هیجان، خشم و اعتراض، به من و تو بهعنوان مخاطب، فضای متشنجی را القا میکند.»به گفته او، در روزهای گذشته اتفاقی مشابه در بخش تبلیغات تلگرام نیز رخ داده بود. همزمان با نوسانات بازار ارز و طلا و شکلگیری برخی تجمعات اعتراضی صنفی در بازار تهران، حجم تبلیغات حاوی تصاویر و اخبار این تجمعات در پیامرسان تلگرام افزایش یافت. بهگونهای که تبلیغات کانالهای خبری این پیامرسان بهطور گسترده به اخبار، تصاویر و ویدئوهای مرتبط با تجمعات اختصاص پیدا کرد.
نتانیاهو در دیدار با اینفلوئنسرهای آمریکایی گفته بود که «سلاحها تغییر میکنند» و امروز مهمترین سلاحها در فضای مجازی هستند، و اگر بتوانند روی پلتفرمهایی مثل تیکتاک تأثیر بگذارند، میتوانند از آن برای تقویت پیامهای خود استفاده کنند. البته باید توجه داشت که اینستاگرام در اختیار خودشان است و تلاش برای به دست آوردن تیک تاک آن هم برای نفوذ و جهت دهی به افکار عمومی مخاطبانش که در کشورهای مختلف کم هم نیستند.حسام در بخش دیگری از اظهارات خود مینویسد: «اگر برایتان سؤال شده که چرا ترامپ اصرار داشت سورسهای تیکتاکِ چینی به خاک آمریکا منتقل شود، پاسخ آن همین تغییر آگاهانه الگوریتم توسط پلتفرمهاست.»نفوذ روی افکار عمومی یعنی تأثیر گذاشتن تدریجی و نامحسوس بر طرز فکر، احساسات و تصمیمهای مردم. شبکههای اجتماعی مثل اینستاگرام و تیکتاک بهخاطر الگوریتمهای هوشمند، نقش مهمی در این نفوذ دارند. این الگوریتمها تعیین میکنند چه ویدیوهایی بیشتر دیده شود و چه موضوعهایی کمتر به چشم بیاید. اگر یک پلتفرم بخواهد، میتواند بعضی دیدگاهها را پررنگ و بعضی دیگر را کمرنگ کند، بدون اینکه کاربر متوجه شود.در کشوری مثل آمریکا که انتخابات، اعتراضات اجتماعی و بحثهای فرهنگی اهمیت بالایی دارند، این موضوع حساستر میشود. تصور این است که اگر یک شبکه اجتماعی بزرگ تحت نفوذ دولت خارجی باشد، میتواند بهصورت غیرمستقیم بر نگاه نسل جوان، اعتماد عمومی و حتی مشارکت سیاسی اثر بگذارد. این نفوذ لزوماً با دروغپراکنی مستقیم انجام نمیشود، بلکه با انتخاب هوشمندانه محتوا، تکرار پیامها و شکل دادن به اولویتهای ذهنی کاربران صورت میگیرد. به همین دلیل، کنترل پلتفرمهای رسانهای امروز نوعی قدرت نرم محسوب میشود.
تیکتاک، اپلیکیشن چینی ویدئوهای کوتاه، امروز با بیش از ۱۵۰ میلیون کاربر در آمریکا، به بخشی جداییناپذیر از زندگی دیجیتال نسل جوان تبدیل شده است. محبوبیت این پلتفرم، همزمان نگرانیهای امنیت ملی، رقابت راهبردی با چین و مناقشات سیاسی را در واشنگتن تشدید کرده و حتی پای آن را به سازمان ملل و سخنان بنیامین نتانیاهو نیز کشانده است.از سال ۲۰۲۰، تیکتاک به یکی از محورهای اصلی سیاست داخلی آمریکا تبدیل شد. دولت دونالد ترامپ نخستینبار تلاش کرد این اپلیکیشن را ممنوع یا آن را مجبور به فروش به یک شرکت آمریکایی کند. در دوران ریاستجمهوری جو بایدن نیز این موضوع با شدت بیشتری ادامه یافت و جلسات متعددی در کنگره برای بررسی تهدیدات احتمالی آن برگزار شد.در همین راستا، چندین ایالت آمریکا استفاده از تیکتاک را روی دستگاههای دولتی ممنوع کردهاند و طرحهای قانونی مختلفی برای اعمال محدودیتهای بیشتر در دست بررسی است. از سوی دیگر، بنیامین نتانیاهو تیکتاک و شبکه اجتماعی ایکس را از مهمترین پلتفرمهایی دانسته که به گفته او «چهره صهیونیستها را مخدوش کردهاند». در برخی اخبار نیز از تلاشها برای خرید تیکتاک و امضای دستور اجرایی قراردادهای مرتبط با آن توسط ترامپ سخن به میان آمده است.تیکتاک برای آمریکا صرفاً یک اپلیکیشن سرگرمی نیست، بلکه مسئلهای چندبعدی و راهبردی به شمار میآید که در دو سطح اصلی اهمیت دارد:۱. فرهنگی و اجتماعی: ابزاری تأثیرگذار برای نسل جوان در شکلدهی به هویت و مشارکت اجتماعی.۲. امنیتی: منبعی عظیم از دادهها که میتواند به تهدیدی برای امنیت ملی تبدیل شود.این فعال رسانهای در پایان تأکید میکند:«باید مراقب باشیم و با ارتقای سواد رسانهای، فریب این بازی کثیفی را که اینستاگرام انجام میدهد، نخوریم.»
