غرب با آزادسازی بیش از ۳۲۵ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی نفت خود به استقبال بحران سوخت رفت اما این اقدام بی‌سابقه نه‌تنها بازار را آرام نکرد بلکه عمق شکاف ساختاری در صنعت پالایش غرب را آشکارتر ساخت.
به گزارش پایگاه خبری اقتدار ملارد؛ در یکی از بزرگ‌ترین عملیات هماهنگ‌شده در تاریخ بازارهای انرژی دنیا، آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرد که کشورهای عضو تاکنون حدود ۳۲۵ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از ذخایر اضطراری خود را به بازار تزریق کرده‌اند که بیش از ۸۰ درصد از مجموع ۴۰۰ میلیون بشکه تعهدشده در مارس گذشته را تشکیل می‌دهد.
این در حالی است که فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس، دیروز شنبه ۳ اکتبر در نشست با رهبران گروه هفت هشدار داد که بازار انرژی همچنان با فشار شدید مواجه است، به‌ویژه در زمینه تأمین دیزل.اما آنچه این بار بحران را پیچیده‌تر کرده، تغییر جنس آن است. برخلاف ماه‌های گذشته که کمبود در بازار نفت خام مطرح بود، اکنون مشکل اصلی در فرآورده‌های پالایش‌شده و به‌طور خاص دیزل متمرکز شده است. حمله‌های اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه و اختلال در مسیرهای کشتیرانی، زنجیره تأمین دیزل را در وضعیتی قرار داده که حتی آزادسازی میلیون‌ها بشکه از ذخایر استراتژیک نیز نتوانسته آن را متعادل کند.
در قلب این ماجرا، فشار مستقیم واشنگتن بر متحدان اروپایی قرار دارد. دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اروپایی‌ها را تهدید کرد که در صورت عدم آزادسازی ذخایر اضطراری گازوئیل خود، واشنگتن صادرات گازوئیل آمریکا را ممنوع خواهد کرد.اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، با لحنی صریح گفت: «کشاورزان، کامیون‌داران و کسب‌وکارهای آمریکایی نباید بار کمبود جهانی گازوئیل را به دوش بکشند».
این تهدید در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر، برای ترامپ که با افزایش قیمت سوخت در داخل تحت فشار سیاسی شدید قرار داشت، به ابزاری برای انتقال بحران به اروپا تبدیل شد.پس از روزها فشار و رایزنی، اروپایی‌ها تسلیم شدند. ترامپ در شبکه اجتماعی خود نوشت: «اروپا تازه موافقت کرده که مقدار عظیمی از ذخایر سنگین گازوئیل خود را آزاد کند». کمیسیون اروپا ابتدا هرگونه ممنوعیت صادرات دیزل را قاطعانه رد کرد و آن را «تضعیف‌کننده اعتماد به آمریکا به‌عنوان شریک قابل اتکا» خواند، اما در نهایت زیر فشار کاخ سفید، گروه هفت با آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده نفتی در چهار ماه آینده موافقت کرد که بخش عمده‌ای از آن گازوئیل خواهد بود.
زخم عمیقِ تعطیلی پالایشگاه‌ها
ریشه این بحران را باید در ساختار صنعت پالایش غرب جست‌وجو کرد. اروپا از سال ۲۰۰۹ تاکنون ۳۵ پالایشگاه خود را تعطیل کرده و ظرفیت پالایشی خود را حدود ۲۰ درصد کاهش داده است. در سال ۲۰۲۴ به‌تنهایی، ۶۰ درصد ظرفیت تعطیل‌شده در اتحادیه اروپا مربوط به واحدهای تولید دیزل بود؛
پس از تعطیلی پالایشگاه «میرو» در آلمان با ظرفیت ۱۷۰ هزار بشکه در روز، ذخایر گازوئیل بندر روتردام ۴۲ روز متوالی زیر خط ایمنی باقی ماند. اروپا امروز به واردکننده خالص گازوئیل و سوخت جت تبدیل شده و در بحران‌ها به شدت به واردات از آمریکا وابسته است.نتیجه این ساختار شکننده در بازار خود را نشان داده است:
قیمت متوسط گازوئیل در اتحادیه اروپا به رکورد ۲.۲۴ یورو در هر لیتر رسیده، در حالی که پیش از بحران ۱.۵۹ یورو بود و ۱۲ کشور عضو اتحادیه رکوردهای تاریخی ثبت کرده‌اند.در همین حال، قیمت گازوئیل اروپا در بازارهای جهانی به ۲۰۰ دلار در هر بشکه رسیده و حاشیه پالایش گازوئیل اروپا به بالاترین سطح در بیش از ۲۰ ماه گذشته جهش کرد.
گازوئیل، نقطه ضعف غرب
نکته کلیدی اینجاست که نفت موجود در ذخایر استراتژیک به‌طور خودکار به سوخت تبدیل نمی‌شود؛ برای این کار به ظرفیت پالایش، شبکه انتقال و بندرهای کارآمد نیاز است.
این واقعیتی است که خود غربی‌ها اکنون به آن اعتراف کرده‌اند. مانوشهر تاکین، تحلیلگر ارشد مرکز مطالعات انرژی جهانی، تصریح کرده که مشکل اصلی نتیجه سه دهه برون‌سپاری صنعت پالایش و تعطیلی پالایشگاه‌ها به بهانه هزینه‌های بالا بوده است. او تأکید می‌کند که بازسازی این پالایشگاه‌ها به تصمیم بخش خصوصی وابسته است و دولت‌ها نمی‌توانند به‌سادگی آن را تحمیل کنند.
در چنین شرایطی، آنچه به‌طور غیرمستقیم قدرت راهبردی ایران در تنگه هرمز را برجسته می‌کند، اعتراف خود مقام‌های غربی به آسیب‌پذیری ساختاری در برابر اختلال این مسیر حیاتی است. تنگه هرمز که روزانه میلیون‌ها بشکه نفت و فرآورده از آن عبور می‌کند،
همچنان گلوگاه اصلی بازار انرژی جهان باقی مانده و هرگونه تنش در آن، معادلات عرضه و تقاضا را به‌هم می‌ریزد. تزریق ۳۲۵ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک و وعده آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه دیگر، آخرین ابزارهایی است که غرب به آن متوسل شده است؛ ابزارهایی که به‌گفته بیرول تنها «تغییر انتظارات بازار» را ممکن کرده و نتوانسته بحران واقعی را حل کند.
